Skip to main content

Culture and Creativity

Architectuur

Ontdek het verband tussen architectuur en EU-beleid en -programma’s.
architectuur

De EU wil tot een duurzame gebouwde omgeving komen aan de hand van een geïntegreerde en mensgerichte benadering. Daarin speelt architectuur een centrale rol om gebouwen, de openbare ruimte en het stadslandschap zo te ontwerpen dat ze de levenskwaliteit van burgers verbeteren. 

Volgens het werkplan voor cultuur 2019-2022 van de Raad van de Europese Unie is architectuur duidelijk een horizontale discipline die benaderd moet worden “als een vakgebied dat voor het algemeen goed het juiste evenwicht vindt tussen culturele, sociale, economische, milieugerelateerde en technische aspecten”.

Daarom kan de EU via talrijke beleidslijnen (onder meer op het gebied van bouw, energie-efficiëntie, klimaatverandering, onderzoek, cohesie enz.) én de hieronder opgesomde beleidsmaatregelen en initiatieven voor cultuur bijdragen tot een kwaliteitsvolle gebouwde omgeving.

Europa telt ruim een half miljoen architecten

Volgens de studie van de Raad van Architecten van Europa (Architects’ Council of Europe, ACE) uit 2018 bedroeg het totale aantal architecten in de EU met 28 lidstaten plus Noorwegen, Servië en Zwitserland ongeveer 562.000, die als volgt zijn georganiseerd:

  • 71% zijn eenmanszaken
  • 25% heeft 2 tot 5 personen in dienst 
  • 3% heeft 6 tot 10 personen in dienst

Door de jaren heen verbeterde het genderevenwicht: 53% van de architecten in de leeftijdsgroep 30-39 jaar is vrouw, tegenover 32% in de jaren ‘50.

Wat de rechtsvorm betreft, blijkt uit de laatste twee studies van de Raad van Architecten van Europa (2016 en 2018) dat

  • 50 tot 60% als onafhankelijk architect werkt
  • 7 tot 10% in een partnerschap werkt, en
  • 20 tot 30% een besloten vennootschap heeft opgericht

Beleidskader van de EU: een korte tijdlijn

2001: Eerste beleidsstappen

In zijn resolutie over de kwaliteit van de architectuur in de stedelijke en landelijke omgeving van 12 februari 2001 merkte de Raad van de Europese Unie nieuwe architectuur aan als “het erfgoed van morgen”. De resolutie spoorde de lidstaten ertoe aan “de architectuurkwaliteit te stimuleren door met het beleid voor overheidsgebouwen het voorbeeld te geven”, onder meer via de structuurfondsen.

2008: De bijdrage van architectuur aan duurzame ontwikkeling

In zijn conclusies over architectuur, of de bijdrage van cultuur aan duurzame ontwikkeling van december 2008 riep de Raad ertoe op het publiek bewust te maken van de rol van architectuur bij het creëren van een “leefklimaat van hoge kwaliteit” en hier meer aandacht voor te creëren.

Beleidsuitwisselingen

Binnen het Europees Forum voor architectuurbeleid (EFAP) konden de lidstaten van gedachten wisselen, en het forum publiceerde in 2012 een enquête over het architectuurbeleid in Europa. De voorbije jaren is steeds meer erkenning gekomen voor het belang van kwaliteitsvolle architectuur voor de duurzame ontwikkeling van de Europese samenlevingen.

2018: Baukultur en horizontaal beleid

In januari 2018 werd de verklaring van Davos – “Naar een hoogwaardige Baukultur voor Europa” aangenomen door de Europese ministers van Cultuur en belanghebbenden, waaronder de Raad van Architecten van Europa. De verklaring benadrukte de centrale rol van cultuur in de gebouwde omgeving en pleitte voor een geïntegreerde en kwaliteitsgerichte benadering van de door de mens vormgegeven omgeving (d.w.z. Baukultur, hetgeen architectuur, erfgoed, openbare ruimte, landschap, infrastructuur omvat).

Het concept wordt op EU-niveau verder besproken

  • met de Europese directeurs voor architectuur (informele bijeenkomsten waarmee in 2017 werd gestart op initiatief van het Franse ministerie van Cultuur om van gedachten te wisselen over beleidsontwikkeling)
  • op de Europese conferenties over architectuurbeleid, georganiseerd door de lidstaten die het EU-voorzitterschap bekleden

De deskundigengroep architectuur van de lidstaten

Deze OCM-groep werd opgericht in het kader van het werkplan voor cultuur 2019-2022 van de Raad, volgend op de in 2018 opgestarte beleidswerkzaamheden, en houdt zich bezig met hoogwaardige architectuur en kwaliteitsvolle gebouwen voor iedereen.

De groep bestaat uit 35 deskundigen uit 22 lidstaten plus Zwitserland en Noorwegen. Hij kwam voor het eerst bijeen in februari 2020 en zal in de tweede helft van 2021 een verslag met beste praktijken en beleidsaanbevelingen uitbrengen.

De groep zal synergieën creëren met andere EU-acties, zoals de Green Deal-initiatieven in verband met gebouwen, het partnerschap voor cultuur en cultureel erfgoed van de stedenagenda en het Urban Maestro-project in het kader van Horizon 2020.

Steun voor (kwaliteitsvolle) architectuur in het kader van Creatief Europa

Prijzen voor de erkenning van uitmuntende hedendaagse architectuur

Met de steun van Creatief Europa reikt de Europese Unie, in samenwerking met de Mies van der Rohe-stichting, twee prijzen uit voor uitmuntend architecturaal werk:

1. EU-prijs voor hedendaagse architectuur – Mies van der Roheprijs

Sinds 2001 is de EU-prijs voor hedendaagse architectuur – de Mies van der Rohe-prijs – het belangrijkste EU-instrument om kwaliteitsvolle architectuur in Europa onder de aandacht te brengen en aan te moedigen. De tweejaarlijkse prijs beloont architecturale pareltjes in heel Europa. Naast de hoofdprijs (60.000 euro) is er ook de prijs voor opkomende architecten (20.000 euro).

2. Prijs voor jonge getalenteerde architecten

Sinds 2016 wordt ook de prijs voor jonge getalenteerde architecten uitgereikt, die de beste afstudeerprojecten van Europese architectuurstudenten beloont en hen helpt de overstap te maken naar de professionele wereld. De Raad van Architecten van Europa, de Europese Vereniging voor Architectuuropleidingen (European Association for Architecture Education, EAAE) en de Biënnale van Venetië zijn officiële partners van de prijs.

Om de dialoog tussen jonge professionals wereldwijd te stimuleren, kunnen sinds 2018 ook jonge getalenteerde architecten uit twee Aziatische landen en sinds 2020 uit drie Latijns-Amerikaanse landen meedingen naar de prijs. In 2020 werd ook gestart met een op zichzelf staande Aziatische editie van de prijs (voor China, India, Japan en Zuid-Korea).

Netwerken en platforms

In het kader van Creatief Europa ondersteunen de Europese Unie en de Europese Commissie ook:

De Raad van Architecten van Europa

De Raad van Architecten van Europa bestaat uit 43 organisaties uit 31 Europese landen: de nationale regelgevende en beroepsorganisaties voor architectuur van de EU-lidstaten, Servië, Zwitserland en Noorwegen.

De raad fungeert als een Europees netwerk en ontvangt steun voor het project CONNECTARCH (mei 2017 – april 2021), dat het beroep beter moet voorbereiden op de uitdagingen nu en in de toekomst: grensoverschrijdende en transnationale mobiliteit, groeiende concurrentie van buiten de EU, aanpassing aan digitale technologieën, verwerving van nieuwe vaardigheden en competenties. 

De Raad van Architecten van Europa neemt ook deel aan de deskundigengroep inzake cultureel erfgoed van de Commissie en levert input voor de OCM-groep inzake kwaliteitsvolle architectuur. Op internationaal niveau onderhandelt de raad over overeenkomsten betreffende wederzijdse erkenning met derde landen zoals Canada en de Zuid-Korea.

Het Future Architecture Platform

Creatief Europa ondersteunt ook het “Future Architecture Platform” het eerste pan-Europese platform van architectuurmusea, festivals en producenten, dat ideeën over de toekomst van steden en architectuur dichter bij het grote publiek brengt. 26 architectuurinstellingen uit 22 landen nemen deel aan het platform, dat wordt gecoördineerd door het museum voor Design en Architectuur in Ljubljana (Slovenië).

Samenwerkingsprojecten

De volgende culturele samenwerkingsprojecten zijn zeker het vermelden waard:

Human cities: Challenging the city scale (2014-2018)

Project onder leiding van Cité du design – Saint Etienne (FR) waarbij ontwerp wordt ingezet als creatief en duurzaam instrument voor innovatie met stadsbewoners.

Het vervolgproject “SMOTIES – Creative works with small and remote places” (2020-24) past deze benadering toe in tien kleine en afgelegen Europese plaatsen die materiële en immateriële vormen van cultuur herbergen die verloren dreigen te gaan.

Architectuurbiënnale van Tbilisi (2018 en 2020)

De Architectuurbiënnale van Tbilisi zag het licht in 2018 onder leiding van de Georgische organisatie 42 Gradusi. De eerste editie onderzocht het informele karakter van gebouwen en leefruimten in woonwijken in Tbilisi en daarbuiten. Onder de naam “Buildings Are Not Enough” (gebouwen alleen volstaan niet) bestudeerde de biënnale de veranderingsprocessen en hernieuwde leefpatronen van stadsbewoners: gebouwen ondergingen veranderingen naarmate de levenswijze van hun bewoners veranderde.

Verwachtingen voor het volgende programma Creatief Europa (2021-2027)

Het voorstel van de Europese Commissie voor het nieuwe programma Creatief Europa (2021-2027) omvat sectorale steun voor de architectuursector. De voorgestelde acties moeten gericht zijn op capaciteitsopbouw, voorlichting en markttoegang.