Skip to main content

Culture and Creativity

Architectuur

Ontdek het verband tussen architectuur en EU-beleid en -programma’s.
Architectuur

De EU wil tot een duurzame gebouwde omgeving komen aan de hand van een geïntegreerde en mensgerichte benadering. Daarin speelt architectuur een centrale rol om gebouwen, de openbare ruimte en het stadslandschap zo te ontwerpen dat ze bijdragen aan de levenskwaliteit van burgers. 

Volgens het werkplan voor cultuur 2019-2022 van de Raad van de Europese Unie is architectuur duidelijk een horizontale discipline die benaderd moet worden “als een vakgebied dat voor het algemeen goed het juiste evenwicht vindt tussen culturele, sociale, economische, milieugerelateerde en technische aspecten”.

Daarom kan de EU via talrijke beleidslijnen (onder meer op het gebied van bouw, energie-efficiëntie, klimaatverandering, onderzoek, cohesie enz.) én de hieronder opgesomde beleidsmaatregelen en initiatieven voor cultuur bijdragen tot een kwaliteitsvolle gebouwde omgeving.

Europa telt ruim een half miljoen architecten

Volgens de studie van de Raad van Architecten van Europa uit 2018 bedroeg het totale aantal architecten in de EU met 28 lidstaten plus Noorwegen, Servië en Zwitserland ongeveer 562 000. De beroepsstructuur is als volgt:

  • 71% zijn eenmanszaken
  • 25% heeft twee tot vijf personen in dienst 
  • 3% heeft zes tot tien personen in dienst

Doorheen de jaren lijkt het genderevenwicht te evolueren: 53% van de architecten tussen de 30 en 39 jaar is vrouw. Tussen de 50 en 59 jaar is maar 32% van de architecten vrouw.

De rechtsvorm laat een enigszins ander beeld zien. Uit de twee laatste studies die uitgevoerd werden door de Raad van Architecten van Europa (2016 en 2018) blijkt dat:

  • 50 à 60% als onafhankelijk architect werkt;
  • 7 à 10% in een partnerschap werkt, en
  • 20 à 30% een besloten vennootschap heeft opgericht.

Beleidskader van de EU: een korte tijdlijn

2001: eerste beleidsstappen

In zijn resolutie over de kwaliteit van de architectuur in de stedelijke en landelijke omgeving van 12 februari 2001 merkte de Raad nieuwe architectuur aan als “het erfgoed van morgen”. De resolutie spoorde de lidstaten ertoe aan “de kwaliteit van de architectuur te bevorderen door met het beleid voor overheidsgebouwen het voorbeeld te geven”, onder meer via de structuurfondsen.

2008: de bijdrage van architectuur aan duurzame ontwikkeling

In zijn conclusies over architectuur, of de bijdrage van cultuur aan duurzame ontwikkeling van december 2008, riep de Raad ertoe op het publiek bewust te maken van de rol van architectuur bij het creëren van een “leefklimaat van hoge kwaliteit” en hier meer aandacht voor te creëren.

Beleidsuitwisseling

Tijdens het vorige Europees Forum voor architectuurbeleid (EFAP) konden lidstaten van gedachten wisselen over het beleid. Het forum publiceerde in 2012 ook een enquête over architectuurbeleid in Europa. De voorbije jaren krijgt het belang van kwaliteitsvolle architectuur voor de duurzame ontwikkeling van Europese samenlevingen steeds meer erkenning.

2018: Baukultur en horizontaal beleid

In januari 2018 werd de verklaring van Davos – “ Naar een hoogwaardige Baukultur voor Europa” aangenomen door de Europese ministers van Cultuur en belanghebbenden, waaronder de Raad van Architecten van Europa. De verklaring benadrukte de centrale rol van cultuur in de gebouwde omgeving en pleitte voor een geïntegreerde en kwaliteitsgerichte benadering van de door de mens vormgegeven omgeving (d.w.z. Baukultur, hetgeen architectuur, erfgoed, openbare ruimte, landschap, infrastructuur omvat).

Het concept wordt op EU-niveau verder besproken

  • met de Europese directeuren van architectuur (informele bijeenkomsten waarmee in 2017 werd gestart op initiatief van het Franse ministerie van Cultuur om van gedachten te wisselen over beleidsontwikkeling);
  • op de Europese conferenties over architectuurbeleid georganiseerd door de lidstaat die het voorzitterschap van de EU bekleedt.

De deskundigengroep van de lidstaten inzake architectuur

Uit het beleid dat al sinds 2018 wordt uitgevoerd, het werkplan voor cultuur 2019-2022 van de Raad, resulteerde de oprichting van een deskundigengroep van de lidstaten in het kader van de open coördinatiemethode (OMC), die zich richt op architectuur van hoge kwaliteit en op een gebouwde omgeving voor iedereen.

35 experts uit 22 lidstaten plus Zwitserland en Noorwegen waren lid van deze groep. Hij kwam voor het eerst bijeen in februari 2020.

Op grond van de conclusies van de deskundigengroep publiceerde de Europese Commissie op 5 oktober 2021 het verslag “Towards a shared culture of architecture - Investing in a high-quality living environment for everyone”. 

Het verslag wil aantonen dat de criteria voor een kwaliteitsvolle leefruimte en een kwalitatief design niet alleen functioneel, ecologisch of economisch moeten zijn, maar ook moeten voldoen aan sociale, culturele en psychologische behoeften en een algemeen gevoel van verbondenheid moeten geven. Het verslag geeft, op basis van enkele casestudy’s, aanbevelingen om een kwaliteitsvolle architectuur en gebouwde omgeving te waarborgen.

De deskundigengroep heeft synergieën gecreëerd met andere relevante acties van de EU zoals de initiatieven van de Green Deal betreffende de gebouwde omgeving, de stedenagenda "partnerschap voor cultuur en cultureel erfgoed" en het Horizon 2020-project "Urban Maestro".

Steun voor (kwaliteitsvolle) architectuur in het kader van Creatief Europa

Prijzen voor de erkenning van uitmuntende hedendaagse architectuur

Met de steun van het programma "Creatief Europa", reikt de Europese Unie, in samenwerking met de Mies van der Rohe-stichting, twee prijzen uit voor uitmuntend architecturaal werk:

1. EU-prijs voor hedendaagse architectuur — Mies van der Roheprijs

Sinds 2001 is de EU-prijs voor hedendaagse architectuur – de Mies van der Rohe-prijs – het belangrijkste EU-instrument om kwaliteitsvolle architectuur in Europa onder de aandacht te brengen en aan te moedigen. De tweejaarlijkse prijs beloont architecturale pareltjes in heel Europa. Naast de hoofdprijs (60 000 euro) is er ook de prijs voor opkomende architecten (20 000 euro).

2. Young Talent Architecture Award

In 2016 werd de Young Talent Architecture Award (YTAA) gelanceerd als aanvulling op de EU-prijs voor hedendaagse architectuur om de beste afstudeerprojecten van Europese studenten architectuur te belonen en om hen te helpen de overstap te maken naar de professionele wereld. De Raad van Architecten van Europa, de Europese Vereniging voor architectuuropleidingen (European Association for Architectural Education, EAAE) en de Biënnale van Venetië zijn officiële partners van de YTAA.

Om de dialoog tussen jonge professionals wereldwijd te stimuleren, kunnen sinds 2018 ook jonge getalenteerde architecten uit twee Aziatische landen meedingen voor de prijs. Sinds 2020 kunnen architecten uit drie Latijns-Amerikaanse landen zich kandidaat stellen. In 2020 werd een op zichzelf staande Aziatische editie van de prijs gelanceerd (voor China, India, Japan en Zuid-Korea).

Netwerken en platforms

In het kader van het programma "Creatief Europa" ondersteunen de Europese Unie en de Europese Commissie ook het volgende netwerk en platform:

Raad van architecten van Europa

De Raad van architecten van Europa bestaat uit 43 organisaties uit 31 Europese landen: de nationale regelgevende en beroepsorganisaties voor architectuur van de EU-lidstaten, Servië, Zwitserland en Noorwegen.

De raad fungeert als een Europees netwerk en ontvangt steun voor de activiteiten van CONNECT ARCH (mei 2017 – april 2021), die het beroep beter moeten voorbereiden op uitdagingen waarmee het nu en in de toekomst mee zal worden geconfronteerd: grensoverschrijdende en transnationale mobiliteit, groeiende concurrentie van buiten de EU, aanpassing aan digitale technologieën, verwerving van nieuwe vaardigheden en competenties. 

De Raad van architecten van Europa neemt ook deel aan de deskundigengroep van de Commissie voor cultureel erfgoed en draagt bij aan de OMC-groep inzake kwaliteitsvolle architectuur. Op internationaal niveau onderhandelt de raad over overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning met derde landen zoals Canada en de Zuid-Korea.

Architectuurplatform LINA

LINA (leren, interacteren en netwerken in architectuur) is een platform dat in 2021 is opgezet door instellingen en organisaties die voor het Future Architecture Platform verantwoordelijk waren. Het doel van LINA is om opkomende architecten te steunen en tegelijkertijd de inspanningen van het beroep om een duurzame omgeving te creëren, te bundelen.

LINA brengt de inspanningen van de architectuur om milieu-uitdagingen aan te pakken samen en verspreidt ideeën waardoor de Europese Green Deal realiteit wordt. Door onderzoek, workshops, tentoonstellingen, conferenties en de publicaties van projecten belichaamt LINA de ethos van het Nieuw Europees Bauhaus, waarin wordt gepleit voor de ontwikkeling van een duurzame architectuur.

LINA brengt 28 organisaties uit 23 Middellandse-Zeelanden samen, waaronder verschillende Europese biënnales, triënnales en festivals, musea, onderzoeksnetwerken en laboratoria, uitgeverijen en universiteiten. De faculteit architectuur van de Universiteit van Ljubljana coördineert het initiatief.

Samenwerkingsprojecten

De volgende culturele samenwerkingsprojecten zijn zeker het vermelden waard:

Human cities: Challenging the city scale (2014-2018)

Project onder leiding van Cité du design – Saint-Étienne (FR) waarbij ontwerp wordt ingezet als een creatief en duurzaam instrument om te innoveren met stedelingen.

Met zijn vervolgproject “SMOTIES – Creative works with small and remote places” (2020) zal het platform deze benadering toepassen in tien kleine en afgelegen Europese plaatsen die materiële en immateriële vormen van cultuur herbergen die verloren dreigen te gaan.

Architectuurbiënnale van Tbilisi (2018 en 2020)

De architectuurbiënnale van Tbilisi zag het licht in 2018 onder leiding van de Georgische organisatie 42 Gradusi. De eerste editie onderzocht het informele karakter van de gebouwen en leefruimten in woonwijken in Tbilisi en daarbuiten. Onder de naam “Buildings Are Not Enough” bestudeerde de architectuurbiënnale de transformatieprocessen en hernieuwde leefpatronen van stedelingen: gebouwen ondergingen veranderingen naarmate de levenswijze van hun bewoners veranderde.

Verwachtingen voor het programma Creatief Europa (2021-2027)

Het voorstel van de Europese Commissie voor het programma Creatief Europa (2021-2027) omvat sectorale steun voor de architectuursector. De voorgestelde acties moeten gericht zijn op capaciteitsopbouw, bewustwording en het vergemakkelijken van de toegang tot de markten.